Икенче разрядлы электромонтердан алып инженерга кадәр: Чистайның 4нче мәктәбендә энергосыйныф ачылды

Яшьтән үк һөнәр сайлау – ирекле эш. Әмма моның өчен мөмкинлекләр булганда тагын да яхшы. Чистай районы мәктәпләрендә алар шактый төрле, теләк булганда, 9нчы сыйныфтан башлап яшьләр өчен һөнәри траектория әзерләргә була. Бу җитди тәртипкә китереп кенә калмый, ә иң мөһиме, балаларга ихтыяҗ булуга ышаныч бирә, чөнки өлкәннәр аларга чыннан да яшь белгечне әзерләүдә, эшкә урнаштыруда, кайчакта – матди яктан тәэмин итүдә сизелерлек ярдәм тәкъдим итәләр.

Без районыбызның профильле сыйныфлары турында мәкаләләр циклын дәвам итәбез.

Без электр белән тулы дөньяда яшибез. Даими рәвештә аннан файдаланабыз, электр энергиясен куллану, көнкүреш электр приборлары саны арта, әмма «электрның ничек төзелүен» аңлаучылар күп түгел. Мондый белгечләргә ихтыяҗ зур.

2024 елда Чистайның 4нче урта белем бирү мәктәбендә энергосыйныф булдырылды. Аны оештыруның башлангычында көчле физика-математика профиле булган мәктәп үзе, электрик белгечлеге буенча белем бирүче Чистай авыл хуҗалыгы техникумы һәм «Челтәр компаниясе» АҖ филиалы – «Көньяк-Көнчыгыш электр челтәрләре» (2026 елның 1 гыйнварыннан шулай аталалар) тора, алар Татарстан Республикасының 40 процентына хезмәт күрсәтәләр. Әти-әниләр идеяне хуплаганнар.

4нче мәктәп директоры Гөлсинә Гомәр кызы Нуруллина энергосыйныфның мәгънәсен түбәндәгечә аңлатты: 8-9 сыйныфларда укучылар һөнәр нигезләрен үзләштерәләр һәм ике елдан соң аларга икенче разрядлы электромонтер таныклыгы тапшыралар. Алга таба алар унынчы сыйныфта калырга яки Чистай авыл хуҗалыгы техникумына укырга керергә, ә аннары «Челтәр компаниясе» предприятиеләренә эшкә урнашырга мөмкиннәр. Әгәр яшь кеше һөнәренә тирән кызыксыну күрсәтсә, ул укуын Казан дәүләт энергетика университетында дәвам итә ала.

– Алар мәктәптән соң техникумга мәҗбүри укырга керергә тиеш түгел, – ди Гөлсинә Гомәр кызы. – Без бу һөнәргә мәхәббәт кенә тәрбиялибез.

Без бу хакта «Көньяк-Көнчыгыш электр челтәрләре»нең персонал идарәсе бүлеге җитәкчесе Лилия Әсхәт кызы Вәлиева белән сөйләштек. Ул яшьләрнең теләгән очракта төгәл профессиональ траектория төзи алуы турында сөйләде.

– Актив студентлар үзләре инициатива күрсәтәләр һәм бездә техникумда укыганда ук эшлиләр. Безгә практикага киләләр һәм хезмәт хакы алалар. Студентлар белән максатчан килешүләр төзибез, техникумны тәмамлагач эшкә урнаштырабыз. Мондый чыгарылыш укучыларын өченче разрядлы электромонтерлар итеп кабул итәбез, шул ук вакытта разрядара аерманы бишенче разрядлы электромонтерга кадәр түлибез. Иң перспективалы хезмәткәрләрне Казан дәүләт энергетика университетына инженерлык белгечлегенә укырга җибәрәбез. Безнең компаниядәге барлык җитәкчеләр дә электромонтерлардан башлаганнар, – дип ассызыклый Лилия Әсхәт кызы.

Ул билгеләп үткәнчә, яшьләр хәзер амбициозрак:

– Без эшкә килгәндә – безнең бурыч эшкә урнашу, хезмәт хакы алу иде. Хәзер килгән яшьләр миңа еш кына: «Ә сездә начальник вакансияләре бармы?» – диләр. Мин аларга: әйдәгез, җитәкчеләребез юлыннан китик. Электромонтерлар эшеннән башлыйбыз, аннары мастерлыкка күчәбез, барлык процессларны эчтән аңларбыз һәм шулай үсәрбез, дип әйтәм. Хәер, барысы да җитәкче булырга теләми һәм бу да ихтирамга лаек, кеше гомер буе электромонтер булып эшли һәм абруй казана, хөрмәтле остаз була ала.

Ләкин бу соңыннан булачак. Әлегә сүз яшүсмерләр – сигезенче, тугызынчы сыйныф укучылары турында бара. Алар әле үзләренең киләчәген ничек күрүләрен үзләре дә бик үк аңлап бетермиләр. Аның каравы, энергосыйныфта укып, тормышта бик кирәкле белгечлек алуларын аңлыйлар. Бу егетләргә дә, кызларга да һәм аларның әти-әниләренә дә ошый.

– Кешеләргә электрның ни өчен кирәклеге аңлашыла, – ди Гөлсинә Гомәр кызы.  – Өйләребездә ут та яна, көнкүреш приборлары да бар... Хәтта син бу юнәлештә эшләмәсәң дә, бу сиңа, һичшиксез, кирәк булачак. Бездә күптән түгел генә бер кызның әнисе ата-аналар җыелышында: «Энергосыйныф өчен сезгә рәхмәт. Көнкүрештә файдалы. Плойка янып чыкса да, кызлар үзләре аны көйли алалар», – дип әйтте.

Сигезенче сыйныфта укучыларның, нигездә, теоретик дәресләре булды. Атна саен мәктәпкә электр челтәре вәкилләре килделәр һәм балалар белән дәресләр үткәрделәр. Тугызынчы сыйныфта практика бара, хәзер расписание балалар атнага бер көн тулысынча техникумда эшли торган итеп төзелгән.

Тугызынчы сыйныф укучысы Даша сөйләгәнчә, мондый укыту чын тормышта, мәсәлән, физика мәктәп курсының никадәр мөһим булуын аңларга ярдәм итә:

– Һөнәр кызыклы. Физикада безгә электр чылбырлары турында сөйлиләр, ә техникумда без аларны практикада җыябыз.

Башка балалар да үзләрен белемнәрнең киң спектры белән таныштыруларына игътибар иттеләр: бу – өйдә үткәргечләр урнаштыру осталыгы да, двигательләрнең төзелеше һәм эш принцибы да («аларны ничек сүтәргә һәм җыярга») һәм энергиянең төрле чыганаклары. Энергетика өлкәсендә, теләсәң, тормышыңны багышларга мөмкин булган темалар бар.

– Кояш, җил энергиясе перспективалы дип уйлыйм. Киләчәк – экологиядә. Әлеге энергия төрләре экологик яктан чиста һәм әйләнә-тирә мохитне бозмыйлар. Мин югары уку йортына, техникумнан соң инженериягә барырга уйлыйм, – дип сөйләде тугызынчы сыйныф укучысы Данис.

«Челтәр компаниясе» яшь энергетикларны укытуга җаваплы карый. Башлангыч танышу өчен балаларны Казан һәм Татарстанны электрлаштыруга багышланган «Үткәргечләр буенча ток бара» дигән индустриаль экскурсиягә алып чыктылар. Укучылар Казан дәүләт энергетика университетында да булдылар, ул да зур тәэсир калдырды. Аннары кураторлар сыйныфны капиталь ремонтладылар һәм яңарттылар. Гәрчә энергосыйныфта укучыларның андый бурычы булмаса да, компания, әлбәттә, аларга һөнәрләре белән яхшы таныш яшь кешеләр килү белән кызыксына.

– Без торак наймы белән дә ярдәм итәбез. Әгәр Чистайдан хезмәткәр кечкенә торак пунктка эшкә бара икән, «Челтәр компаниясе» торак арендасын түли. Әгәр яшь кеше бездә бераз эшләсә һәм аны армиягә алганнар икән – аңа армиядән кайткач торакны төзекләндерү өчен матди ярдәм түлиләр, – дип сөйли Лилия Вәлиева. 

– Хәзер безнең мәктәптә балаларның эшче белгечлеге алу мөмкинлеге бар, – ди директор Гөлсинә Гомәр кызы. – Алар да, әти-әниләре дә моның тормышта кирәк булачагын аңлыйлар.