Чистайдагы 4нче мәктәпнең яшь эзтабарлары үзләренең беренче казу тәҗрибәләре турында сөйләделәр

4нче мәктәпнең Сугышчан дан музеенда гадәти булмаган дәрес узды. Аның төп геройлары эзләү хәрәкәтендә үз юлын әле башлаучылар гына, ләкин инде тарихка кагылырга өлгергәннәр булды. Музей түгәрәге җитәкчесе һәм «Выстрел» хәрби-патриотик эзләү отряды катнашучысы Наил Сабиров унынчы сыйныф укучысы Алиса Сарыкованы һәм тугызынчы сыйныф укучысы Ярослав Бандуковны очрашуга чакырды. Быел яз алар отряд составында беренче тапкыр Волгоград янындагы «Хәтер вахтасы»нда – моннан сигез дистә ел элек Бөек Ватан сугышының каты сугышлары булган урында булдылар.

Яшь эзтабарлар яшь армиячеләр һәм чара кунаклары – мәктәп директоры Гөлсинә Нуруллина һәм мәгариф идарәсенең мәгълүмат-методика бүлеге җитәкчесе Ольга Куличкова белән тәэсирләрен уртаклаштылар. Әңгәмә тирән эчтәлекле һәм күңелгә үтеп керә торган булды.

– Мөгаен, иң истә калганы солдат җәсәден тапкан көн булгандыр. Бу вахта уртасында булды, – дип сөйли башлады Алиса Сарыкова.  Миндә металл эзләгеч эшли башлады һәм мин җирдә нәрсәдер барлыгын аңладым. Без Наил Вильевичны чакырдык. Ул бу урынны тикшерә башлады һәм шунда ук диярлек ниндидер каты нәрсәгә тап булды. Казыгач, металл кисәкләре – граната фрагментлары килеп чыкты. Аннары капшавыч сөяккә килеп терәлде... Без бик пөхтә эшли башладык, миллиметрлап диярлек грунтны алдык һәм акрынлап кеше калдыклары ачылды. Бу без күтәргән беренче сугышчы иде. Аның артыннан отряд командиры якындагы участокны тикшереп чыкты һәм кыса яңадан чыңлап куйды. Анда бер-берсе өстендә сигез солдат ята иде. Соңрак 33 сугышчыны күтәргән бу кырда безгә кадәр ун экспедиция эшләве турында сөйләделәр һәм һәрвакыт бик күп сугышчыны тапканнар. Уйлап кына карагыз: җирдә күпме Кызыл армияче ята…

Солдатларның берсе белән бергә үлем медальонын таптык – эчендә, тиеш булганча, сугышчы мәгълүматлары белән язу сакланган. Аны урында укып булмады: вакыт кәгазьне кызганмаган. Әмма соңрак, лаборатория шартларында, махсус составлар ярдәмендә текстны торгызганнар. Солдатның Беларусьтан булуы ачыкланды. Хәзер аның туганнарын эзләү бара: тагын бер җеп үткәннән бүгенгегә сузыла.

Ярослав Бандуковның тәэсирләре дә шулай ук тирән булып чыкты. Ул әйтеп бетергесез горурлык һәм ниндидер аеруча дулкынлану тойгысы кичерүен әйтте.

– Мондый сәфәрләр – тарихка кагылырга сирәк мөмкинлек. Бу җирнең һәр сантиметрына безнең солдатларның каны сеңгән, алар дошманны җиңәр өчен ахыргача торганнар, гомерләрен дә кызганмаганнар, – диде ул.

Экспедициядән балалар эчке багаж белән генә түгел, ә үзләре белем алган мәктәп музее өчен кыйммәтле табылдыклар белән дә кайтканнар. Экспозициягә алар Волгоград җиреннән берничә артефакт: солдат каскасы, штык көрәге һәм патрон бүләк иттеләр. Ярослав, касканы күрсәтеп, мөһим детальгә игътибар итте:

– Казу эшләре барышында без бик күп каскалар таптык. Әмма аларның барысын да музейларга алып китмиләр. Әгәр каска солдат белән бергә табылса, ул аның белән кала. Ә монысы аерым ята иде. Күрәсезме, пуля тишеге? Бәлки, сугышчы аны сугыш алдыннан ташлагандыр, яки ул башыннан очып төшкәндер. Һәм менә хәзер ул монда, безнең музейда, ул вакыйгаларның дәлиле буларак сакланачак.

Балалар казу эшләренең ничек баруы, көнкүреш һәм һава торышы авырлыклары белән очрашулары, лагерьда җылы, гаилә атмосферасы ничек барлыкка килүе турында җентекләп һәм ихлас күңелдән сөйләделәр. Алар сорауларга бик теләп җавап бирделәр һәм, хис-кичерешләрен яшермичә, яңадан Хәтер вахтасына барырга теләүләрен әйттеләр.

Музей түгәрәге җитәкчесе Наил Сабиров Алиса белән Ярославның экспедициядә үзләрен бик яхшы күрсәткәннәрен, отряд командирының Рәхмәтенә лаек булганнарын һәм шунда ук коллективка кушылганнарын, өлкән иптәшләре белән дуслашканнарын билгеләп үтте.

– Минем карашка, бу иң көчле патриотик тәрбия. Балалар читтән карап тормыйлар, үзләре, үз куллары белән хәтерне саклауда катнашалар, Кызыл армиячеләргә исемнәрен кайтаралар. Бу йөрәктә мәңгегә кала, – дип ассызыклады Наил Вил улы.

Сүз уңаеннан, бу гадәти булмаган дәрес узган Сугышчан дан музее 4 ел элек ачылган. Аның коллекциясенең бер өлешен эзләү экспедицияләрендә «Выстрел» отряды тапкан артефактлар тәшкил итә. Аерым бүлек махсус хәрби операциягә багышланган: биредә махсус хәрби операция зонасында сугышчан бурычларны үтәүче мәктәп укытучысы, шулай ук «Чистай – фронтка» хәрәкәте волонтерлары тапшырган әйберләр саклана. Мәктәп откан грант ярдәмендә музей өчен кирәкле җиһазлар сатып алынган.

Дәрес азагында Алдынгылар хәрәкәтенең беренчел бүлегендә катнашучылар да үзләренең патриотик хезмәтләре турында сөйләделәр, димәк, мәктәп диварларында хәтерне саклап кына калмыйлар, ә буыннан-буынга тапшыралар.